Görüntüsünden tadına renginden kokusuna lezzetli olduğu kadar eğlenceli bir yiyecektir çilek… Yaşınız kaç olursa olsun elinize bir kâse çilek aldığınızda mutluluğun fotoğrafını vermeniz de kaçınılmaz olur. Dediğimiz gibi Kültür ve Yaşam’ın bu sayfasında bol bol çilek kokusu alacaksınız…
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Gülgiller familyasından olan bitki narin mi narin görünse de yabani türleri dağlık, ormanlık ve çalılık alanlarda da yetişebiliyor.” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”20 günde oluşan beyaz çiçekli yeşil meyveler bir ay içinde kıpkırmızı çileklere dönüşebilir, yeter ki bahar güneşiyle yıkansınlar.” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Bahçe çileği, orman çileği, yıldız çileği, dağ çileği bildiklerimiz arasında ama dünyada çileğin yaklaşık 600 türü bulunuyor.” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Çilek gerçek bir meyve değildir! Şaşıracaksınız ama dişi organda gelişmeyip beyaz çiçek sapının tablasında etlenip geliştiği için yalancı bir meyvedir o…” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Çilek dalından koparıldıktan sonra da olgunlaşabilen meyveler gibi değildir. Tam olgunlaşınca toplanmalı ve kısa sürede tüketilmeli ki besin değerini kaybetmesin…” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Sade, pudra şekeri ya da krem şantiyle yiyebileceğiniz çileği pastaya hatta salatalara katabilir, sıkıp suyunu içebilirsiniz.” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Çileğin lezzetinden yılın her zamanı faydalanmak isterseniz pişirerek reçel, marmelat ya da komposto yapabilirsiniz.” title_font_size=”13″]
[eltd_section_title alignment=”left” title=”Yine de çilek deyince akıllara gelen ilk şey dondurmadır. Bahar sonunda biten taze çileğin mutluluğunu her birimize yaz aylarında çilekli dondurma yaşatır.” title_font_size=”13″]
Türk mutfak kültürünün yüzyıllardır tüketilen lezzetleri arasında birbirinden güzel tatları, ilgi çekici görüntüleriyle tanınan şekerlemelerimiz de yer alır. Bu şekerlemelerin bir kısmı geleneklerimizin ayrılmaz bir parçası haline gelmiş, bazıları kahvenin yanında, misafir ziyaretlerinde vazgeçilmez ikramlar haline gelmiştir. Biz de bu lezzetleri sayfamıza konuk etmeye karar verdik ve tadına doyamadığımız şekerlemelerimizi ilk 10 tanesiyle karşınızdayız…
Tüm ülkede sevilerek tüketilse de en çok Mersin bölgesiyle özdeşleşen cezerye, haşlanmış ve kavrulmuş havucun içine fındık, fıstık katılarak ve genelde kare şeklinde kesilen şekerlemenin üzeri Hindistan cevizi kaplanarak hazırlanır, yemeğin üzerine tatlı niyetine ya da canınız şekerli bir atıştırmalık çektiğinde afiyetle tüketilir.
Özellikle Bursa çevresine gidenlerin almadan dönmediği kestane şekerinin 16. yüzyıldan beri hem bizim topraklarımızda hem de özellikle Fransa’da olmak üzere Avrupa’da sevilen bir şekerleme olduğu bilinir. Kestanenin haşlandıktan sonra şerbetlenmesiyle yapılan bu meşhur şekerlemenin üstü çikolata kaplı çeşitleri de pek sevilir.
Parlak kırmızı rengiyle tanıdığımız bu şeker şerbet hazırlarken kullanılır. Tarçın, karanfil gibi baharatlarla kaynatılan şeker, lezzetli bir şerbete dönüşür; adından da anlaşılacağı gibi yeni annelere ve onu ziyarete gelenlere ayrıca kızamık olan çocuklara içirilir. Şerbetin üzeri genellikle file bademle süslenir, badem ile şerbet mükemmel bir lezzet dengesi oluşturur.
Bademin şekerle kaplanmasıyla elde edilen badem şekeri, misafirliklerde özellikle de bayram günlerinde ikram edilir. Nikâh şekerinin de ana malzemesi olan badem şekeri kültürümüzde yer etmiş lezzetlerimizden biridir.
Portakal kabuklarını değerlendirmenin en güzel yolu olan portakal şekeri, kabukların büyük tencerelerde kaynatılması ve sonra tatlandırılmasıyla elde edilir. Şekercilerden de satın alabileceğiniz portakal şekerini yediğiniz portakalların kabuklarını biriktirerek evinizde de yapabilirsiniz.
Uzun bir tarihe sahip olan macun şekerini eskiden sokakta gezen satıcılar satar, özellikle çocuklar dört gözle macuncuyu beklerdi. Günümüzde renkli görüntüsü ve ilginç sunumuyla çocukların olduğu gibi turistlerin de ilgisini çeken macunu özellikle turistik bölgelerde görmek mümkündür.
İlk kez Kandıralı Hayrettin Paşa tarafından yapıldığı düşünülen pişmaniyenin ana malzemeleri un, şeker ve tereyağıdır. Bu basit malzemelerin ustaca bir araya getirilmesiyle meşhur lezzetini kazanan pişmaniye özellikle İzmit bölgesinden yolu geçenlerin tadını çıkarmadan edemediği bir lezzet zenginliğimizdir.
Sadece su, şeker ve limonla hazırlanan Mevlana şekeri, Konya şehrimizin tüm ülkeye sunduğu bir lezzet olmuştur. Osmanlı zamanında hanedan üyeleri için İstanbul’a da yollanan Mevlana şekerinin renkli çeşitleri de üretilmektedir.
Fındık, fıstık gibi kuruyemişlerin yumurta akı, bal ve şekerle karıştırılarak bar haline getirilmesiyle hazırlanır. Çocukluğumuzda diğer şekerli atıştırmalıklara kıyasla daha masum olduğu için anneler tarafından mazur görülen koz helva, hâlâ marketlerin, bakkalların, şekercilerin raflarında yer alır.
Ürünleri ezmek suretiyle yapılan çeşit çeşit ezmeleri sizin için listeliyoruz. Kimi şekerli mi şekerli kimi bol acı biberli… Birçoğunu evde kendiniz de yapabilir, damak tadınıza uyacak şekilde tarifi biçimlendirebilirsiniz.
Kimilerimiz için kaşık kaşık fıstık ezmesi yemek mutlu olma biçimlerinden biridir. Siz böyle tüketmeyi sevmeyenlerdenseniz, sabah kahvaltısında yapacağınız kreplere sürerek ya da günün her saati içebileceğiniz bir smoothie içine katarak da tüketebilirsiniz.
Fındık zengini ülkemizde taze ya da kavrulmuş fındık yemeyi hepimiz severiz. Öğütülerek ezme haline getirilen fındığın tadı da apayrı bir keyiftir. Market raflarında fındık ezmesini ya da daha fazla öğütülerek krema kıvamına getirilmiş halini bulmak mümkün.
Kendi mutfağınızda öğüttüğünüz cevizlerle fındık ya da fıstık ezmesine benzer bir ceviz ezmesi yapabilirsiniz. Bununla birlikte bir de ceviz ezmesi tatlısı vardır ki özellikle Burdur ilimizle öne çıkar. O da cevizin irmik ve şekerle kaynatılmasıyla elde edilen özgün bir lezzettir.
Şekerli, şekersiz, çikolata kaplı ya da sade badem ezmelerini sevmeyenimiz var mı? Masapan ya da marzipan adıyla da bilinen, Doğu mutfağından Batı’ya Türkler tarafından götürülen lezzet, temelde bademlerin haşlanıp ezilmesini içerir.
Tropikal iklimlerde yetişen kaju, aslında bir meyvenin ürünü. Bu ürünlerin kavrulmasıyla elde edilen kaju fıstığının ezmesi ise tam bir protein kaynağı. Bu yüzden de özellikle veganların gözde yiyeceği. Dilim ekmeğin üstüne sürülerek, tatlı ya da tuzlu hamur işlerinin içine katılarak tüketilebilir.
Bakla ezmesi hepimizin yakından tanıdığı, daha çok fava adıyla bilinen bir meze çeşididir. Kuru baklaların yöreye göre farklı malzemeler eşliğinde haşlanıp ezilmesiyle yapılan meze, üzerine genellikle zeytinyağı ve dereotu koyularak servis edilir.
Ezme yöntemiyle yapılan bir meze daha… Balık ezmesi ya da bilinen adıyla tarama. Taramada balık yumurtaları ezilerek içine limon suyu, zeytinyağı ve bayat ekmek ilave ediliyor. Restoranlarda sıcak balık ve deniz ürünlerinin yanında servis edilen lezzeti dilerseniz evinizde de kolaylıkla yapabilirsiniz.
Ve kebap servis edilen bir masada olmazsa olmaz diyebileceğimiz acılı ezme… Bu da bir meze türü. Adı ezme olsa da genellikle domates ve biberlerin incecik kıyılmasıyla elde ediliyor. Ama domateslerin tamamen ezilerek sos haline getirildiği ve özellikle köfte yanında servis edilen acılı ezmeler de bulunmakta.
Egzotik kelimesinin Fransızca kökenli olduğunu ve “yabancıl” anlamına geldiğini biliyor muydunuz? Başka bir anlatımla, çok uzak ülkelere ait olan ve yabancısı olduğumuz her şey için egzotik kelimesini bir sıfat olarak kullanabiliyoruz. Şimdi kullanacağımız yer ise birbirinden farklı görüntüleriyle kültürümüze oldukça yabancı kalan meyveler olacak. Fakat şöyle de hoş bir gerçek var ki bu meyveleri görmek ve yemek için illa ki memleketine gitmek gerekmiyor… Nadir de olsa kimi marketlerin raflarında bulabiliyor veya kimi butik işletmelere internet üzerinden sipariş verebiliyoruz. Hatta birkaç tanesi güney illerimizde yetiştirilmeye başlandı bile…
Karadeniz’in doğası, müziği ve insanları gibi yemekleri de kendine özeldir. Karadeniz’in coğrafi yapısı ve iklim şartları bu bölgeye has yiyeceklerin karakterini belirler. Mısır, fasulye, karalahana, yöresel otlar ve elbette hamsi bölge mutfağına imzasını atan lezzetler arasındadır.
Görüntü olarak iri mantıları andıran hınkal, peynirli, patatesli veya kıymalı olarak hazırlanır. Mantıyı andırmasına rağmen yoğurtsuz tüketilen hınkalı bir kez tadan unutamaz.
Karadeniz ile özdeşleşen hamsinin pilavla buluştuğu bu yemek dillere destan lezzetlerden biridir. Çıtır çıtır hamsilerin arasında gizlenen tane tane pilavın ünü Türkiye’nin dört bir yanına yayılmıştır.
Mısır tarlalarında yetişen hoşkıran otu, yöreye göre pirinç veya bulgurla beraber kavrulur. Bu lezzetli ve faydalı yemek beslenmesine özen gösterenler için de çekici bir alternatif olur.
Son zamanlarda en faydalı yiyeceklerinden biri olarak popülerleşen karalahananın çorbası Karadeniz’de en çok tüketilen yiyeceklerden biridir. Karalahanaya, mısır, barbunya gibi lezzetlerin de eklenmesiyle hazırlanan bu çorba bir vitamin deposudur.
Bol tereyağlı bir omleti andıran kaygana, hamsiyle, sebzelerle, yeşilliklerle hazırlanabilir. Hem kahvaltıda hem de ana yemeklerde tercih edilebilen bu lezzetli yiyeceğe çocuklar da bayılır.
Milli yemeğimiz olan kuru fasulye, ülkenin başka bölgelerinde de yetiştirilse de Karadeniz’in yağışlı ikliminde mükemmel lezzetini bulur, pilav ve turşuyla beraber Türkiye’nin en sevilen menülerinden birini oluşturur.
Bu meşhur Karadeniz tatlısı, böreğin katları arasına hafif bir muhallebinin döşenmesi ile hazırlanır. Laz böreği, çayla kahveyle, yemeklerden sonra günün her saatinde reddedilemeyen bir tatlı olarak çok sevilir.
Karadeniz’de bol bol yetişen mısır bölgenin çoğu yemeğine lezzet katar; çorbalarda, ana yemeklerde olduğu gibi sıcacık ekmekte de yerini bulur. Kahvaltıdan akşam yemeğine her öğünde sevilerek tüketilen mısır ekmeği, Karadeniz mutfağının temel taşları arasında bulunur.
Trabzon peyniri, tereyağı ve incecik mısır ununun kavrulmasıyla hazırlanan mıhlamaya Artvin’de kaymak da ilave edilir. Sıcakken servis edilen mıhlama en karakteristik Karadeniz yemeklerinden biridir.
Karadeniz’de sevilerek tüketilen fasulye turşusu bu yemeğin başkahramanıdır. Piyazlık soğan, ezilmiş sarımsak ve pul biberle beraber kavrulan fasulye turşusuna kimi zaman biber salçası da eşlik eder.
Sütlü tatlı denince hepimizin aklına hafif, hazmı kolay, pratik, lezzetli kelimeleri gelir. Biz de envaiçeşit sütlü tatlısı olan bir mutfağa sahibiz. Hepsini evimizde rahatlıkla yapabildiğimiz bu tatlılarda şeker oranını düşük tutabilirsek tatlı krizimize de en iyi çözümü sunarlar. Böylece son kalan parçayı ağzımıza atarken, “Niye yedim şimdi bunu?” aklımıza bile gelemeyecek bir soru cümlesi oluverir. Bu listemizde 8 sütlü tatlı çeşidimizi tadımlık olarak masanıza getiriyoruz.
Sütlü tatlılar içinde en yaygın olanıdır. Kıvam konusu ise öteden beri tartışma konusudur. Ne kadar “cıvık” olması gerektiği kişiye göre değişirken pirinçten yapılmış kalıp kek görüntüsünde olmaması işi bilen bilmeyen herkesin ortak arzusudur.
Bir kısmımız adını bildiğimiz keşkülün tadını bilmiyor olabilir. Süt, pirinç unu, patates unu, dövülmüş badem ve şekerden yapılan bir tatlıdır keşkül. Muhallebi tarzında pişirilirken altını kapatmadan önce hindistan cevizi tozu eklenir. Bu bilgilerle tadını biraz da olsa hissedebildiğinizi umuyoruz.
Mutfağımızın en şahsına münhasır tatlılarından biridir, çünkü malzemelerinin başında haşlanmış tavuk eti gelir. Tavuk eti kullanılmadan yapılanı da vardır ki tarifin aslına uyulmadığı için ona “yalancı tavukgöğsü” denmektedir. Romalılardan Bizans’a geçen ama zamanla Avrupa’da unutulan tavukgöğsü tatlısı Türkler elinde itibarını korumaya devam etmektedir.
Kazandibi, tavukgöğsü tatlısının dibinin hafiften yakılmasıyla keşfedilmiştir. Fakat günümüzde çoğunlukla içine tavuk eti konmadan pirinç unu, nişasta, şeker, vanilya ile yapılmakta ve bu haliyle en beğenilen sütlü tatlılar arasında yer almaktadır.
Güllaç adı geçtiğinde aklımıza Ramazan ayının gelmesi normal, çünkü hafifliği nedeniyle iftar yemeklerinden sonra en çok tercih edilen sütlü tatlıdır. Yufkaları sütle ıslatırken içine gül suyu da eklenen tatlının adı dilimizde “güllü aş”tan dönüşerek güllaç halini almış.
Kısık ateşte ve sürekli karıştırılarak pişirilen tatlının sunumunda vizyonunuza göre çok farklı uygulamalar gerçekleştirebilirsiniz. İster çikolata sosu isterseniz çilek dilimleriyle kaplayabilir ya da arasına yerleştireceğiniz bisküvi parçacıklarıyla servis edebilirsiniz.
“Muhallebi kıvamı” tanımını doğuran tatlıdır. Bu kıvamın nasıl olduğunu hemen hemen hepimiz çocukluğumuzdan biliriz. Annelerimizin yaptığında pirinç ununa çoğunlukla su eşlik etmiş olsa da aslen süt kullanılarak yapılan çok hafif bir tatlıdır.
Süt, yumurta, un, şeker, vanilya ile muhallebisi, şeker ile karameli yapılan tatlı her ne kadar Fransız esintiler taşısa da artık bizim menülerimizin de seçeneklerinden biri halinde… Ayrıca krem karamelin alerjik bünyeler için yumurtasızını yapmak da mümkün.
Büyüklerimizden gördüğümüz kadarıyla buzdolabına girecek veya girmeyeceklerin ne olduğunu az çok bildiğimizi düşünürüz. Birçoğu için bu bilgilerimiz doğrudur da… Örneğin kuru fasulye, nohut gibi baklagillerin ıslanıp haşlanmadığı sürece buzdolabında saklanmayacağını hepimiz biliriz. Ya da bal ve reçelin buzdolabında değil oda sıcaklığında saklanması gerektiğini illa ki tecrübe ederek öğrenmişizdir. Gelin bu listeyi biraz daha genişletip şaşırtıcı hale getirelim.
Gerçekten de ortaya bir kâse kuru yemiş gelmişse orada ya eğlenceli bir muhabbet ortamı vardır ya da kendi kendimize keyifli zaman geçirmeyi planlamışızdır. Her birinden farklı tat alır, hatta her biriyle farklı bir duygu yaşarız. İçine katıldıkları onlarca farklı tarifi saymıyoruz bile… Sözü uzatmadan öne çıkan çeşitlerini sıralayalım.
Leblebi, baklagiller familyasından olan nohutun işlenmesiyle yapılan bir kuru yemiştir. Beyaz leblebi de sarı üstüne siyah benekleri olan çifte kavrulmuş leblebi de bu şekilde üretilir. Ülkemizde genellikle Çorum civarındaki nohutlardan sarı, Ege Bölgesi’nde yetişen nohutlardan ise beyaz leblebi elde edilir.
Fındık, kalp ve damar sağlığını desteklediği bilinen bir kuru yemiştir. Yorgunluğu gideren, vücuda enerji veren en lezzetli kaynaklardandır. Yağışlı iklimleri sever, nemli ve humuslu topraklarda yetişir. Ne mutlu ki ülkemiz fındık yetiştiriciliği açısından çok zengin bir coğrafyaya sahiptir.
Bademin olgunlaşmamış halinin çağla olduğunu biliyor muydunuz? Evet hani bahar aylarında sadece 15-20 gün görebildiğimiz yeşil, tüylü, mayhoş meyve. Çağla yaz aylarında olgunlaşırken kabuğu sertleşir ve o kabuğun içindeki yemiş de badem olarak önümüze gelir.
Kabuğundaki hafif aralıktan göz kırpıp duran ve yemesine doyum olmayan bu lezzetli kuru yemişe Şam fıstığı diyenler de vardır. Ülkemizde birçok ilde yetiştiriliyor olsa da ilk fıstık işletmeleri Gaziantep’te kurulduğu için asıl adı Antep fıstığıdır. Anavatanı Orta Doğu coğrafyası ve Orta Asya’dır.
Yer fıstığının en çok hangi halini seversiniz? Kabuğundan çıkardığınız çerezleri oracıkta yemeyi mi yoksa kavrulup tuzlu fıstık kıvamına gelmiş formunu tüketmeyi mi? Yer fıstığı baklagiller familyasından olan bir bitkidir ve dünyada daha ziyade ezmesi tüketilir. Nedeni ise oldukça besleyici ve pratik bir ürün olmasıdır.
Brezilya, Hindistan ve Batı Afrika topraklarında yetişen kaju, tropikal iklimleri seven bir bitkidir. Meyvesi çabucak çürüdüğü için asıl değerli kısmı, her kaju meyvesinden sadece bir tane elde edilen fıstığıdır. Kaju fıstığının hem bu özelliği hem de her iklimde yetişemiyor olması pahada değerini artırır.
Üzüm meyvesinin kurutulmasıyla elde edilen en tatlı kuru yemişlerden biridir. İyi bir antioksidan kaynağıdır ve hem çerez olarak hem de hoşafı yapılarak tüketilebilir. Ülkemiz dünyada çekirdeksiz kuru üzüm üretiminde ilk üçteki yerini uzun yıllardan beri korumaktadır.
Pilavdan dolmaya, sütlaçtan çorbaya farklı tariflerde yer verdiğimiz pirinç, Orta Asya Türk mutfağından Osmanlı mutfağına ve oradan günümüze gelene kadar vazgeçilmez ürünlerden biri olmuştur. Peki, mutfakların demirbaşlarından olan pirincin tüm çeşitlerini biliyor ve hepsine tariflerinizde yer veriyor musunuz?
Tombul haliyle görür görmez tanıyacağınız baldo, ülkemizde en çok tüketilen pirinç türüdür. B vitaminleri ile kalsiyum, demir, fosfor gibi önemli mineral içeriğine sahip baldonun karbonhidrat oranı da yüksek olduğu için tüketim oranına dikkat etmek gerekebilir. Ülkemizde Marmara’da Trakya Bölgesi, Karadeniz’de Samsun, Ege’de Manisa gibi sulak ve yağış alan yerlerde bolca yetişmektedir.
Tayland menşeili olan ve Asya ile Uzak Doğu mutfaklarının vazgeçilmezleri arasında sayılan jasmine ya da dilimizdeki telaffuzuyla yasmin pirinç, ince uzun yapıdaki fiziksel görüntüsüyle kendini hemen belli eder. Aromatik bir tada sahip olan jasmine, hem besin değerleri hem de yüksek karbonhidrat içeriği nedeniyle çocuklar için de önerilmektedir.
Pirinçlerin prensi olarak adlandırılan basmati pirincin anavatanı Hindistan’dır. İnce ve uzun yapısıyla jasmine pirinçle benzerlik gösteren basmati, her bölgede yetişmeye uygun olmadığı gibi ülkemizde de yetiştirilmemektedir. Diğer pirinç türlerine oranla glisemik indeksi düşük olan, zengin besin muhteviyatı ile kilo aldırmadan enerji veren ürünler arasında geçmektedir.
Risotto’yu, dilimizdeki telaffuzuyla rizottoyu bilirisiniz. İtalyan mutfağına ait, kendine has pişirme tekniği olan bir pilav türüdür. İşte bu pilavda kullanılan özel pirincin adı da arborio’dur. Tombul ve yuvarlağa yakın görüntüsüyle dikkat çeken arborio, pirinç çeşitleri içinde en çok nişasta içeren türdür. İtalyan menşeili pirinci almak istediğinizde marketlerden ziyade internet sitelerinde bulabilirsiniz.
Glisemik indeksi düşük başka bir pirinç de esmer pirinçtir. Fakat dıştan içe sert bir yapıya sahip olması nedeniyle sindirimi zor olan bir pirinç türüdür, bu nedenle tüketim oranına dikkat etmek gerekir. Beyaz pirince göre daha doğal olan esmer pirinç, yine beyaz pirince kıyasla daha yavan ve az lezzetli gelebilir.
Az yetiştiği ve sadece imparatorlar tüketebildiği için Çin’de yasak pirinç adıyla da bilinen siyah pirinç, pişirildiğinde koyu mor renge dönen bir yapıya sahiptir. Piştiğinde tane tane değil lapa bir görüntüye bürünen siyah pirinç, Endonezya, Filipinler ve Bangladeş’te de yetişmekte, bu bölgelerde ekmekten tatlı yapımına farklı tariflerde kullanılmaktadır.
Sıcak havaları seven, yaz ayları biterken yenecek kıvama gelen badem, dünyanın her yerinde sevilerek tüketilen bir besin kaynağıdır. Ülkemizin de aralarında bulunduğu Çin, İran, Suriye, İspanya, İtalya, Yunanistan ve ABD günümüzde bademin ana üreticileridir. Ege ve Akdeniz Bölgelerimizde bol bol yetişen badem ağacının lezzetli yemişlerini sizin için araştırdık.
