{"id":32749,"date":"2026-02-05T11:45:37","date_gmt":"2026-02-05T08:45:37","guid":{"rendered":"https:\/\/kulturveyasam.com\/?p=32749"},"modified":"2026-02-05T11:45:37","modified_gmt":"2026-02-05T08:45:37","slug":"1945-yilindan-sonra-soyu-tukenen-hayvanlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/soms.invekor.net\/?p=32749","title":{"rendered":"1945 YILINDAN SONRA SOYU T\u00dcKENEN HAYVANLAR"},"content":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">D\u00fcnya, say\u0131s\u0131z canl\u0131 t\u00fcr\u00fcne ev sahipli\u011fi yapan zengin bir ekosistemdir. Ancak insan etkileri, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve habitat kayb\u0131 gibi fakt\u00f6rler, tarih boyunca pek \u00e7ok t\u00fcr\u00fcn yok olmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Nesli t\u00fckenen hayvanlar, sadece ge\u00e7mi\u015fin birer hat\u0131ras\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda do\u011fan\u0131n k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00f6nemini hat\u0131rlatan uyar\u0131c\u0131 birer sembold\u00fcr. Yaz\u0131m\u0131zda, farkl\u0131 co\u011frafyalarda ya\u015fam\u0131\u015f ve art\u0131k do\u011fada bulunmayan hayvanlar\u0131 hat\u0131rlayaca\u011f\u0131z.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Arap Deve Ku\u015fu&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32751&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Arap deve ku\u015fu (<em>Struthio camelus syriacus<\/em>), 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda nesli t\u00fckenen ku\u015f alt t\u00fcrlerinden biriydi. Orta Do\u011fu ve Arap Yar\u0131madas\u0131\u2019nda ya\u015fam\u0131\u015f, y\u00fczy\u0131llar boyunca bu topraklar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftu. 1941\u2019de Bahreyn\u2019de vurulan bir deve ku\u015funun kayd\u0131 son izlerden biri say\u0131ld\u0131 fakat do\u011frulu\u011fu hi\u00e7bir zaman kesinle\u015fmedi. 1966\u2019da \u00dcrd\u00fcn yak\u0131nlar\u0131nda \u00f6l\u00fc bulunan bir deve ku\u015fu da ayn\u0131 belirsizli\u011fi ta\u015f\u0131d\u0131. B\u00f6ylece, Arap deve ku\u015funun izleri kayboldu ve 1940\u2019lar\u0131n sonlar\u0131nda neslinin t\u00fckendi\u011fi kabul edildi.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Hazar Kaplan\u0131&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32752&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Bir zamanlar T\u00fcrkiye\u2019den \u00c7in\u2019e kadar t\u00fcm Orta Asya\u2019n\u0131n geni\u015f co\u011frafyas\u0131nda dola\u015fan Hazar kaplanlar\u0131, yo\u011fun avlanma ve zehirlenme nedeniyle 1970\u2019lerden itibaren do\u011fadan silindi. Bug\u00fcn bilim insanlar\u0131n\u0131n Hazar kaplan\u0131n\u0131 geri getirme \u00e7abalar\u0131n\u0131n iki temel nedeni bulunuyor: \u0130lki, zamanla terk edilen tar\u0131m alanlar\u0131n\u0131n do\u011fal ya\u015fam i\u00e7in yeniden uygun h\u00e2le gelmesi. \u0130kincisi ise 2009\u2019da yap\u0131lan genetik \u00e7al\u0131\u015fmalarla Sibirya kaplan\u0131n\u0131n Hazar kaplan\u0131na \u00e7ok yak\u0131n akraba oldu\u011funun ke\u015ffedilmesidir. Hazar kaplan\u0131n\u0131n DNA\u2019s\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc h\u00e2l\u00e2 Sibirya alt t\u00fcrlerinde ya\u015f\u0131yor. Bu da genom \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla kaybolan bir t\u00fcr\u00fcn yeniden canland\u0131r\u0131labilece\u011fine dair umut veriyor.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Bubal Hartebeest&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32753&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Afrika\u2019n\u0131n geni\u015f arazilerinde bir zamanlar \u00f6zg\u00fcrce dola\u015fan Bubal Hartebeestler (<em>Alcelaphus buselaphus<\/em>), uzun aln\u0131, \u015fekilli boynuzlar\u0131 ve belirgin kamburu ile dikkat \u00e7eken b\u00fcy\u00fck bir antiloptu. 20 ila 300 hayvandan olu\u015fan s\u00fcr\u00fcler h\u00e2linde otlaklarda gezinen ama sald\u0131rgan olmayan; uzun s\u0131rt \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 ve sivri kulaklar\u0131yla di\u011fer antiloplardan kolayca ayr\u0131l\u0131rd\u0131. Ne yaz\u0131k ki, habitat tahribat\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 avc\u0131l\u0131k ve insan faaliyetleri bu t\u00fcr\u00fcn say\u0131s\u0131n\u0131 h\u0131zla azaltt\u0131; 1994 y\u0131l\u0131nda Uluslararas\u0131 Do\u011fa Koruma Birli\u011fi (IUCN) taraf\u0131ndan nesli t\u00fckenmi\u015f t\u00fcr olarak ilan edildi.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Pirene Da\u011f Ke\u00e7isi&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32754&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Avrupa da\u011flar\u0131n\u0131n gizli sakinlerinden biri olan Pirene da\u011f ke\u00e7ileri, sosyal yap\u0131s\u0131yla dikkat \u00e7eken ama \u00e7ok az ki\u015finin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir t\u00fcrd\u00fc. Nesli t\u00fckenmeden \u00f6nce erkek ve di\u015filer, yavrular\u0131yla birlikte gruplar h\u00e2linde ya\u015far ve hem erkek hem de di\u015filerde bulunan boynuzlar\u0131yla di\u011fer t\u00fcrlerinden kolayca ayr\u0131l\u0131rd\u0131. 2000 y\u0131l\u0131nda t\u00fcr\u00fcn hayatta kalan son \u00fcyesinin de \u00f6lmesiyle nesli t\u00fckendi ancak nesli t\u00fckendikten sonra klonlama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla yeniden hayata d\u00f6nd\u00fcr\u00fclmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan ilk t\u00fcr oldu. Bilim insanlar\u0131 donmu\u015f h\u00fccrelerini kullanarak bir buza\u011f\u0131y\u0131 ba\u015far\u0131yla klonlad\u0131; do\u011fum ger\u00e7ekle\u015fti ancak yavru, akci\u011fer kusurlar\u0131 nedeniyle k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. B\u00f6ylece Pirene da\u011f ke\u00e7ilerinin soyu iki kez t\u00fckenmi\u015f oldu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise bilim d\u00fcnyas\u0131, bu g\u00fczel ve g\u00f6steri\u015fli boynuzlu hayvan\u0131 geri d\u00f6nd\u00fcrebilmek i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 yeni y\u00f6ntemler ar\u0131yor.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Karayip Ke\u015fi\u015f Foku&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32755&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Karayip ke\u015fi\u015f foku (<em>Monachus tropicalis<\/em>) modern \u00e7a\u011fda soyu t\u00fckenen tek deniz memelisi t\u00fcr\u00fcyd\u00fc. Tarihsel olarak Karayip Denizi, Meksika K\u00f6rfezi ve Bat\u0131 Atlantik boyunca yay\u0131l\u0131p izole mercan adalar\u0131 ve s\u0131\u011f k\u0131y\u0131 sular\u0131nda ya\u015fad\u0131. Y\u0131lan bal\u0131klar\u0131, resif bal\u0131klar\u0131 ve ahtapotlarla beslendi, uysal yap\u0131s\u0131 nedeniyle kolayca avland\u0131. 2008\u2019de NMFS (Ulusal Deniz Bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 Servisi) ve IUCN (Uluslararas\u0131 Do\u011fa Koruma Birli\u011fi) taraf\u0131ndan resmen nesli t\u00fckenmi\u015f ilan edildi. T\u00fcr\u00fcn ilk kayd\u0131 1494 y\u0131l\u0131na dayan\u0131yordu. Kristof Kolomb, bu hayvanlar\u0131 g\u00f6rm\u00fc\u015f ve onlara \u201cdeniz kurtlar\u0131\u201d ad\u0131n\u0131 vermi\u015fti.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Pinta Dev Kaplumba\u011fas\u0131 &#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32756&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Pinta Adas\u0131 kaplumba\u011fas\u0131 (<em>Chelonoidis abingdonii<\/em>) t\u00fcr\u00fcn\u00fcn son temsilcisi olan \u201cYaln\u0131z George\u201d, 1 Aral\u0131k 1971&#8217;de Pinta Adas\u0131&#8217;ndaki karasal salyangozlar \u00fczerine yap\u0131lan saha \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda bulundu ve 1973\u2019te bir koruma merkezine nakledildi. George, 2012\u2019de \u00f6ld\u00fc ve Pinta Adas\u0131 kaplumba\u011fas\u0131 t\u00fcr\u00fc onunla birlikte tamamen yok oldu.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Alt\u0131n Kurba\u011fa&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;32757&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Alt\u0131n kurba\u011fa (<em>Incilius periglenes<\/em>), Kosta Rika\u2019n\u0131n y\u00fcksek rak\u0131ml\u0131 Monteverde Bulut Ormanlar\u0131\u2019na \u00f6zg\u00fc, parlak turuncu rengiyle dikkat \u00e7eken bir t\u00fcrd\u00fc. Sadece 5,5 santimetreye kadar b\u00fcy\u00fcyen bu k\u00fc\u00e7\u00fck kurba\u011falar, y\u0131l\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 nemli yer alt\u0131 oyuklar\u0131nda ge\u00e7irir, ya\u011fmur mevsiminde ise \u00e7iftle\u015fmek i\u00e7in ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Ne yaz\u0131k ki t\u00fcr, s\u0131n\u0131rl\u0131 ya\u015fam alan\u0131 nedeniyle iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 savunmas\u0131zd\u0131. 1987\u2019de binden fazla alt\u0131n kurba\u011fa g\u00f6zlemlenirken iki y\u0131l i\u00e7inde say\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015ft\u00fc ve son kez 1989\u2019da g\u00f6r\u00fcld\u00fc. T\u00fcr, 2019\u2019da IUCN K\u0131rm\u0131z\u0131 Listesi taraf\u0131ndan resmen nesli t\u00fckenmi\u015f ilan edildi.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text] D\u00fcnya, say\u0131s\u0131z canl\u0131 t\u00fcr\u00fcne ev sahipli\u011fi yapan zengin bir ekosistemdir. Ancak insan etkileri, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ve habitat kayb\u0131 gibi fakt\u00f6rler, tarih boyunca pek \u00e7ok t\u00fcr\u00fcn yok olmas\u0131na neden olmu\u015ftur. Nesli t\u00fckenen hayvanlar, sadece ge\u00e7mi\u015fin birer hat\u0131ras\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda do\u011fan\u0131n k\u0131r\u0131lganl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fin \u00f6nemini hat\u0131rlatan uyar\u0131c\u0131 birer sembold\u00fcr. Yaz\u0131m\u0131zda, farkl\u0131 co\u011frafyalarda ya\u015fam\u0131\u015f ve art\u0131k [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":32750,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[1258,783,4623],"class_list":["post-32749","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rota-doga","tag-canli","tag-hayvan","tag-nesli-tukenen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32749","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=32749"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/32749\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=32749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=32749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=32749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}