{"id":30379,"date":"2025-02-13T11:45:00","date_gmt":"2025-02-13T08:45:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kulturveyasam.com\/?p=30379"},"modified":"2025-02-13T11:45:00","modified_gmt":"2025-02-13T08:45:00","slug":"eve-yolculuk-dogduklari-yerlere-donen-canli-turleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/soms.invekor.net\/?p=30379","title":{"rendered":"EVE YOLCULUK: DO\u011eDUKLARI YERLERE D\u00d6NEN CANLI T\u00dcRLER\u0130"},"content":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">D\u00fcnya \u00fczerindeki baz\u0131 canl\u0131lar, ya\u015fam d\u00f6ng\u00fclerinin en kritik anlar\u0131nda do\u011fduklar\u0131 topraklara geri d\u00f6ner. Tatl\u0131 sulardan okyanuslara g\u00f6\u00e7 eden somonlar, binlerce kilometre yol katederek yumurtlamak i\u00e7in do\u011fduklar\u0131 kumsallara d\u00f6nen deniz kaplumba\u011falar\u0131 gibi pek \u00e7ok t\u00fcr, evine d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle hareket eder. Bu yaz\u0131m\u0131zda, gezegenimizin devasa co\u011frafyas\u0131nda yollar\u0131n\u0131 bulup hatas\u0131z bir \u015fekilde do\u011fduklar\u0131 yerlere d\u00f6nen canl\u0131 t\u00fcrlerini ke\u015ffedeceksiniz.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;\u0130nci Kefali &#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30386&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<span lang=\"tr\">Tuzlu-sodal\u0131 sulara sahip Van G\u00f6l\u00fc&#8217;nde ya\u015fayabilen endemik tek bal\u0131k t\u00fcr\u00fc olan inci kefali, \u00fcreme zaman\u0131 olan ilkbaharda, Van G\u00f6l\u00fc&#8217;nden y\u00fczlerce kilometre boyunca y\u00fczerek g\u00f6le d\u00f6k\u00fclen dere ve nehirlere g\u00f6\u00e7 eder. Bu g\u00f6\u00e7 hareketi, t\u00fcr\u00fcn hayatta kalabilmesi i\u00e7in kritik bir \u00f6neme sahiptir. \u0130nci kefali, \u00fcreme i\u00e7in tatl\u0131 su ortamlar\u0131na ihtiya\u00e7 duyar. Van G\u00f6l\u00fc, suyun tuzlulu\u011fu nedeniyle \u00fcreme alan\u0131 olarak uygun de\u011fildir. Bu nedenle, g\u00f6\u00e7 ettikleri derelerdeki tatl\u0131 su ortamlar\u0131, bal\u0131klar\u0131n \u00fcremesi ve neslinin devam\u0131 i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemlidir. Bu g\u00f6\u00e7 esnas\u0131nda, tuzlu-sodal\u0131 sudan tatl\u0131 suya do\u011frudan ge\u00e7i\u015f yapamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in hem yumurtlamaya giderken hem de d\u00f6nerken akarsu a\u011f\u0131zlar\u0131nda bir s\u00fcre bekleyerek farkl\u0131 su ko\u015fullar\u0131na uyum sa\u011flarlar. Akarsulardaki su s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 13 derece civar\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, akarsular\u0131n h\u0131z\u0131n\u0131n d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc b\u00f6lgelerdeki hafif \u00e7ak\u0131ll\u0131, kumlu b\u00f6lgelere yumurtlad\u0131ktan sonra ya\u015fam alanlar\u0131 olan Van G\u00f6l\u00fc\u2019ne geri d\u00f6nerler. Yumurtadan \u00e7\u0131kan yavrular ise 1-2 hafta b\u00fcy\u00fcd\u00fckten sonra, ebeveynlerinin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Van G\u00f6l\u00fc\u2019ne ula\u015fmak i\u00e7in ilk g\u00f6\u00e7 rotalar\u0131n\u0131 y\u00fczmeye ba\u015flar.<br \/>\n<\/span>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Somon Bal\u0131klar\u0131&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30381&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Somon bal\u0131klar\u0131, tatl\u0131 su nehirlerinde do\u011far. Yavrular, burada bir s\u00fcre b\u00fcy\u00fcd\u00fckten sonra okyanusa g\u00f6\u00e7 eder. Okyanusta birka\u00e7 y\u0131l ge\u00e7irip olgunla\u015ft\u0131klar\u0131nda veya \u00fcreme zaman\u0131 geldi\u011finde do\u011fduklar\u0131 tatl\u0131 su nehrine geri d\u00f6nerler. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f yolculu\u011funda, kimyasal ipu\u00e7lar\u0131n\u0131 ve manyetik alanlar\u0131 kullanarak y\u00f6nlerini bulurlar. Ancak bu yolculuk sadece mesafe a\u00e7\u0131s\u0131ndan de\u011fil, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 zorluklar nedeniyle de son derece \u00e7etindir. Okyanustan nehirlerin tatl\u0131 sular\u0131na do\u011fru ilerlerken, g\u00fc\u00e7l\u00fc ak\u0131nt\u0131lara kar\u015f\u0131 m\u00fccadele ederler. \u015eelaleler, barajlar ve di\u011fer su engelleri, onlar\u0131n yolculu\u011funu daha da zorla\u015ft\u0131r\u0131r. Yine de g\u00fc\u00e7l\u00fc i\u00e7g\u00fcd\u00fcleri ve fiziksel dayan\u0131kl\u0131klar\u0131 sayesinde bu engelleri a\u015farak \u00fcreme alanlar\u0131na ula\u015fmay\u0131 ba\u015far\u0131rlar. Bir\u00e7ok somon t\u00fcr\u00fc, \u00fcreme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fc tamamlad\u0131ktan sonra ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirir. Ancak hayatta kalan baz\u0131 t\u00fcrler, ertesi y\u0131l yeniden \u00fcremek i\u00e7in ayn\u0131 zorlu yolculu\u011fa yeniden \u00e7\u0131kar.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Ye\u015fil Deniz Kaplumba\u011fas\u0131&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30382&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<span lang=\"tr\">Di\u015fi ye\u015fil deniz kaplumba\u011falar\u0131, her iki ila d\u00f6rt y\u0131lda bir yumurtlamak i\u00e7in do\u011fduklar\u0131 kumsallara geri d\u00f6ner. Avustralya&#8217;daki ye\u015fil deniz kaplumba\u011falar\u0131 \u00fcst\u00fcn navigasyon yetenekleri sayesinde B\u00fcy\u00fck Set Resifi&#8217;nden \u00fcreme alanlar\u0131na 2000 kilometrelik bir seyahat ger\u00e7ekle\u015ftirir. Brezilya\u2019daki ye\u015fil deniz kaplumba\u011falar\u0131 ise Atlantik Okyanusu boyunca yakla\u015f\u0131k 2200 kilometre y\u00fczerek yumurtalar\u0131n\u0131 b\u0131rakacaklar\u0131 adaya var\u0131r. Yumurtlama s\u00fcreci genellikle gece ger\u00e7ekle\u015fir. Di\u015fi kaplumba\u011falar sahile \u00e7\u0131k\u0131p arka y\u00fczge\u00e7leriyle kumsalda bir \u00e7ukur kazar. Yumurtalar\u0131n\u0131 bu \u00e7ukura b\u0131rakt\u0131ktan sonra dikkatlice \u00fczerini kapat\u0131r ve denize geri d\u00f6ner.<br \/>\n<\/span>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Kral Kelebe\u011fi&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30383&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]Uzun g\u00f6\u00e7 yolculuklar\u0131yla bilinen kral kelebekleri, nesiller sonra bile atalar\u0131n\u0131n do\u011fdu\u011fu b\u00f6lgeye geri d\u00f6ner. Kuzey Amerika\u2019daki kral kelebekleri, \u00fcreme i\u00e7in do\u011fduklar\u0131 yerlere d\u00f6nen \u201c\u00e7ok nesilli g\u00f6\u00e7 d\u00f6ng\u00fcs\u00fc\u201dne sahiptir. \u00c7ok nesilli g\u00f6\u00e7 d\u00f6ng\u00fcs\u00fc, bir canl\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 yolculu\u011fun kendisi taraf\u0131ndan tamamlanamay\u0131p, birka\u00e7 nesil boyunca devam etmesi durumuna denir. Kuzey Amerika ve Kanada\u2019dan Meksika\u2019ya ula\u015fmak i\u00e7in yola \u00e7\u0131kan bir kral kelebe\u011fi yolun bir k\u0131sm\u0131n\u0131 u\u00e7ar, sonra yavrular\u0131 do\u011far. \u00d6mr\u00fc bu yolculu\u011fu tamamlamaya yetmeyen kral kelebeklerinin yavrular\u0131 g\u00f6\u00e7e devam eder. Nesiller boyu s\u00fcren bu yolculuk sonucunda g\u00f6\u00e7e ba\u015flayan bir kral kelebe\u011fi tekrar do\u011fdu\u011fu yere d\u00f6nemese de torunlar\u0131 bu g\u00f6\u00e7\u00fc tamamlar. Bu ola\u011fan\u00fcst\u00fc navigasyon yetene\u011fi, i\u00e7sel biyolojik saatleri, G\u00fcne\u015f\u2019in konumu ve D\u00fcnya\u2019n\u0131n manyetik alan\u0131 gibi \u00e7evresel ipu\u00e7lar\u0131yla ili\u015fkilendirilir.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Anguilla Y\u0131lan Bal\u0131\u011f\u0131&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30384&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Anguilla y\u0131lan bal\u0131klar\u0131, \u00f6zellikle Avrupa ve Amerikan y\u0131lan bal\u0131klar\u0131, ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a ilgin\u00e7tir. Atlantik Okyanusu\u2019nun ortas\u0131nda, Bermuda yak\u0131nlar\u0131nda yer alan Sargasso Denizi, bu y\u0131lan bal\u0131klar\u0131n\u0131n \u00fcreme alan\u0131d\u0131r. Yeti\u015fkin Avrupa y\u0131lan bal\u0131klar\u0131, nehirler, g\u00f6ller ve lag\u00fcnlerden ayr\u0131larak binlerce kilometrelik zorlu bir yolculu\u011fa \u00e7\u0131kar ve sonunda Sargasso Denizi\u2019ne ula\u015f\u0131r. Burada yumurtlad\u0131ktan sonra ya\u015fam d\u00f6ng\u00fclerini tamamlayarak \u00f6l\u00fcrler. Yumurtadan \u00e7\u0131kan yavrular, \u015feffaf, yass\u0131 ve yaprak \u015feklinde bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme sahiptir. Okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131, \u00f6zellikle Gulf Stream, bu minik yavrular\u0131 Avrupa ve Kuzey Amerika k\u0131y\u0131lar\u0131na ta\u015f\u0131r. Avrupa y\u0131lan bal\u0131klar\u0131 i\u00e7in bu s\u00fcre\u00e7 yakla\u015f\u0131k bir ila \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcrer. K\u0131y\u0131lara ula\u015ft\u0131klar\u0131nda, cam y\u0131lan bal\u0131\u011f\u0131 (glass eel) olarak bilinen yar\u0131 \u015feffaf bir forma d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Daha sonra tatl\u0131 sulara g\u00f6\u00e7 ederek nehirlerde, g\u00f6llerde ve lag\u00fcnlerde ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrler. Burada on ila yirmi y\u0131l boyunca b\u00fcy\u00fcy\u00fcp olgunla\u015f\u0131rlar. Bu s\u00fcrecin sonunda, yeti\u015fkin y\u0131lan bal\u0131klar\u0131 tekrar Sargasso Denizi\u2019ne d\u00f6nmek i\u00e7in uzun ve zorlu bir g\u00f6\u00e7 yolculu\u011funa \u00e7\u0131kar. Hem tatl\u0131 su hem de okyanus ekosistemlerine ba\u011fl\u0131 olan bu karma\u015f\u0131k ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc y\u0131lan bal\u0131klar\u0131na, onlar\u0131 bir\u00e7ok bal\u0131k t\u00fcr\u00fcnden ay\u0131ran benzersiz bir \u00f6zellik kazand\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Kuzey Sumrusu &#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30385&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">Kuzey sumrusu, d\u00fcnyada en uzun g\u00f6\u00e7 yolculu\u011funu yapan hayvanlardan biridir. \u00dcreme d\u00f6neminde kuzeydeki yuvalama alanlar\u0131ndan ayr\u0131larak, G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre\u2019nin yaz mevsimine do\u011fru g\u00f6\u00e7 eder ve Antarktika k\u0131y\u0131lar\u0131na ula\u015f\u0131r. Alt\u0131 ay sonra tekrar kuzeye d\u00f6ner ve Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre\u2019de yaz\u0131 ge\u00e7irir. Bu sayede her y\u0131l iki yaz mevsimi ya\u015fama ayr\u0131cal\u0131\u011f\u0131na sahiptir. Kuzey sumrular\u0131 genellikle k\u0131vr\u0131ml\u0131 bir rota izler. Bu, okyanus ak\u0131nt\u0131lar\u0131ndan ve hava ko\u015fullar\u0131ndan yararlanarak enerji tasarrufu yapmalar\u0131n\u0131 sa\u011flar. G\u00fcney Atlantik \u00fczerinden Antarktika&#8217;ya ula\u015f\u0131rken, d\u00f6n\u00fc\u015f yolculuklar\u0131nda farkl\u0131 rotalar tercih edebilirler. \u0130zlanda ve Gr\u00f6nland\u2019da \u00fcreyen kuzey sumrular\u0131, y\u0131lda ortalama 80.000 kilometre yol kateder. Bu, hayvanlar \u00e2leminde bilinen en uzun g\u00f6\u00e7lerden biridir. Yakla\u015f\u0131k 30 y\u0131l \u00f6mr\u00fc olan bir kuzey sumrusu, hayat\u0131 boyunca toplamda 2,4 milyon kilometre yol alabilir. Bu mesafe, \u00fc\u00e7 kez Ay\u2019a gidip gelmeye e\u015fde\u011ferdir!<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;\u00c7elikba\u015f Alabal\u0131\u011f\u0131 &#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;30387&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]<\/p>\n<p style=\"font-weight: 400;\">\u00c7elikba\u015f alabal\u0131\u011f\u0131, ya\u015fam d\u00f6ng\u00fcs\u00fc bak\u0131m\u0131ndan somon bal\u0131klar\u0131yla benzerlik g\u00f6sterir ve hem tatl\u0131 su hem de okyanus ortamlar\u0131nda ya\u015fayabilen bir t\u00fcrd\u00fcr. Gen\u00e7lik d\u00f6neminde, yiyecek bollu\u011fundan yararlanarak daha h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyebilmek i\u00e7in tatl\u0131 sular\u0131 terk eder ve okyanusa g\u00f6\u00e7 eder. Burada bir ila d\u00f6rt y\u0131l boyunca avlanarak geni\u015f alanlarda dola\u015f\u0131r. \u00dcreme d\u00f6nemi geldi\u011finde, do\u011fduklar\u0131 nehirlere geri d\u00f6nerler. Ancak \u00e7elikba\u015f alabal\u0131klar\u0131, somonlardan farkl\u0131 olarak yumurtlad\u0131ktan sonra hayatta kal\u0131r ve yeniden \u00fcremek \u00fczere tekrar okyanusa d\u00f6ner. Bu d\u00f6ng\u00fc, onlar\u0131n ya\u015fam s\u00fcresi boyunca birden fazla kez \u00fcreyebilmelerine olanak tan\u0131r.<\/p>\n<p>[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text] D\u00fcnya \u00fczerindeki baz\u0131 canl\u0131lar, ya\u015fam d\u00f6ng\u00fclerinin en kritik anlar\u0131nda do\u011fduklar\u0131 topraklara geri d\u00f6ner. Tatl\u0131 sulardan okyanuslara g\u00f6\u00e7 eden somonlar, binlerce kilometre yol katederek yumurtlamak i\u00e7in do\u011fduklar\u0131 kumsallara d\u00f6nen deniz kaplumba\u011falar\u0131 gibi pek \u00e7ok t\u00fcr, evine d\u00f6n\u00fc\u015f i\u00e7g\u00fcd\u00fcs\u00fcyle hareket eder. Bu yaz\u0131m\u0131zda, gezegenimizin devasa co\u011frafyas\u0131nda yollar\u0131n\u0131 bulup hatas\u0131z bir \u015fekilde do\u011fduklar\u0131 yerlere d\u00f6nen canl\u0131 t\u00fcrlerini [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":30380,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15],"tags":[1737,2945,2946,2947,2948],"class_list":["post-30379","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-rota-doga","tag-canli-turleri","tag-inci-kefali","tag-kral-kelebegi","tag-somon-baliklari","tag-yesil-deniz-kaplumbagasi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30379","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=30379"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/30379\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=30379"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=30379"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=30379"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}