{"id":24028,"date":"2024-12-11T11:40:10","date_gmt":"2024-12-11T08:40:10","guid":{"rendered":"https:\/\/kulturveyasam.com\/?p=24028"},"modified":"2024-12-11T11:40:10","modified_gmt":"2024-12-11T08:40:10","slug":"ayakkabinin-gecmisine-dair-kisa-notlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/soms.invekor.net\/?p=24028","title":{"rendered":"AYAKKABININ GE\u00c7M\u0130\u015e\u0130NE DA\u0130R KISA NOTLAR"},"content":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text]\u0130lk ayakkab\u0131y\u0131 kimin ne zaman giydi\u011fi bilinmiyor ancak ilk insanla birlikte bunun bir gereklilik haline geldi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Ma\u011fara devri insanlar\u0131, ta\u015fa topra\u011fa kar\u015f\u0131 ayaklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131ndan, yapraklardan ve hatta hayvan derilerinden ilkel ayakkab\u0131lar yapt\u0131 ve ayakkab\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uzanan ser\u00fcveni ba\u015flam\u0131\u015f oldu. Bu yaz\u0131m\u0131zda ayakkab\u0131n\u0131n k\u0131sa tarihine g\u00f6z at\u0131yoruz.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;\u0130lk el yap\u0131m\u0131 ayakkab\u0131 t\u00fcr\u00fc&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;24029&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]1938 y\u0131l\u0131nda Fort Rock Ma\u011faras\u0131\u2019nda bulunan, ada\u00e7ay\u0131 kabu\u011fundan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tahmin edilen sandalet, ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re bilinen ilk el yap\u0131m\u0131 ayakkab\u0131 t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Ayakkab\u0131ya ili\u015fkin en eski bulgunun, M. \u00d6 8000\u2019li y\u0131llarda ya\u015fayan Amerika yerlilerine ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Her ne kadar Amerika yerlileri ile bu yolculuk ba\u015flam\u0131\u015f olsa da ayakkab\u0131 konusunda en yarat\u0131c\u0131 toplum olarak M\u0131s\u0131rl\u0131lar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr \u00e7\u00fcnk\u00fc olduk\u00e7a ilgin\u00e7 bir \u201ckal\u0131p \u00e7\u0131karma\u201d y\u00f6ntemleri vard\u0131r. Islat\u0131lm\u0131\u015f kumda ayaklar\u0131n\u0131n kal\u0131plar\u0131n\u0131 \u00e7\u0131kar\u0131p, bu kal\u0131plarla \u015fekillendirdikleri ham deriden tabana ipler ba\u011flayarak sandalet yaparlard\u0131. Bu ayakkab\u0131lar aya\u011f\u0131n alt\u0131n\u0131 k\u0131zg\u0131n kumlardan korurken \u00fcst\u00fcn\u00fc de kavurucu g\u00fcne\u015ften muhafaza ederdi. Bir s\u00fcre sonra bu sandaletler g\u00fcne\u015fe kar\u015f\u0131 birer siperli\u011fin \u00f6tesine ge\u00e7ti ve stat\u00fc g\u00f6stergesi haline geldi. Kad\u0131nlar sandaletleri birbirinden farkl\u0131 \u00fcr\u00fcnlerle s\u00fcslerken, erkekler de deri kay\u0131\u015flarla de\u011fi\u015fik motifler yapard\u0131. Ham deri ile ba\u015flayan ayakkab\u0131 maceras\u0131, zamanla yeni malzemeler ile farkl\u0131 bir boyuta ge\u00e7ti.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;\u0130lk \u00e7a\u011flarda ayakkab\u0131 tasar\u0131m\u0131 ve malzemesi&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;24030&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]Pek \u00e7ok farkl\u0131 iklim i\u00e7in ayakkab\u0131 \u00e7e\u015fidi mevcuttu, haliyle ayakkab\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan malzemeler de de\u011fi\u015fiklik g\u00f6steriyordu. Kuzey b\u00f6lgelerde ayakkab\u0131lar kal\u0131n deriden yap\u0131l\u0131r, k\u00fcrk ve samanla desteklenirdi; g\u00fcney b\u00f6lgelerinde ise daha \u00e7ok palmiye yapraklar\u0131 kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Hatta baz\u0131 tasar\u0131mlarda d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc bitkisi papir\u00fcs liflerinden de yap\u0131lan sandaletler vard\u0131. Bu tip sandaletleri ilk ba\u015fta yaln\u0131zca din adamlar\u0131 ve Firavunlar giyebiliyordu ancak sonra t\u00fcm M\u0131s\u0131rl\u0131lar taraf\u0131ndan giyildi. Sandalet ile ba\u015flayan ayakkab\u0131n\u0131n geli\u015fimi, bamba\u015fka t\u00fcrlerin do\u011fu\u015funa neden oldu. \u00d6rne\u011fin Gotik d\u00f6nemde poulaines ad\u0131 verilen uzun ve sivri u\u00e7lu ayakkab\u0131lar tasarland\u0131. U\u00e7lar\u0131n\u0131n yar\u0131m metreyi bulabildi\u011fi bu s\u0131ra d\u0131\u015f\u0131 ayakkab\u0131lar, d\u00f6nemin pop\u00fcler modellerinden oldu. 17. y\u00fczy\u0131la gelindi\u011finde art\u0131k ayakkab\u0131lar \u201cdekore\u201d edilmeye ba\u015flad\u0131; \u00e7e\u015fitli i\u015fleme ve dekoratif \u00fcr\u00fcnlerle ayakkab\u0131lar bamba\u015fka bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcme kavu\u015ftu. Bu d\u00f6nemde, kad\u0131n ayakkab\u0131lar\u0131 i\u00e7in toka ve topuk g\u00fcndeme geldi. Topuklu ayakkab\u0131n\u0131n \u00e7\u0131k\u0131\u015f hik\u00e2yesi olduk\u00e7a ilgin\u00e7\u2026[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Topuklu ayakkab\u0131 ve Leonardo da Vinci &#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;24031&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]Topuklu ayakkab\u0131 ve Leonardo da Vinci aras\u0131nda nas\u0131l bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu merak konusu olabilir. Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re y\u00fcksek topuklu ayakkab\u0131lar\u0131n yarat\u0131c\u0131s\u0131 Leonardo da Vinci\u2019dir, hik\u00e2yesini k\u0131saca anlatal\u0131m. Floransa\u2019n\u0131n \u00fcnl\u00fc ailelerinden Medicis ailesinin k\u0131z\u0131 Catherine bir d\u00fckle evlenecekti. Ufak tefek bir k\u0131z olan Catherine, boyunun uzun g\u00f6r\u00fcnmesini istiyordu ancak bunun i\u00e7in ne yapaca\u011f\u0131n\u0131 bilemiyordu. Rivayete g\u00f6re \u00e7areyi d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc isimlerinden Leonardo da Vinci buldu; Catherine i\u00e7in topu\u011fu olan bir ayakkab\u0131 tasarlad\u0131. D\u00fc\u011f\u00fcnde bu yeni tasar\u0131ml\u0131 bir ayakkab\u0131y\u0131 g\u00f6ren herkes ayn\u0131s\u0131ndan giymek i\u00e7in adeta s\u0131raya girdi; kad\u0131nlar aras\u0131nda h\u0131zla yay\u0131ld\u0131 ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn stilettolar\u0131na uzanan topuklu ayakkab\u0131 ser\u00fcveni ba\u015flam\u0131\u015f oldu.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;Marilyn Monroe\u2019nun \u201c\u0130talyan Han\u00e7eri\u201d: Stiletto&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;24032&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]1850\u2019lerden 1950\u2019lere kadar topuklar 5 cm\u2019nin alt\u0131nda olurken 1950\u2019li y\u0131llarda Marilyn Monroe ile birlikte t\u00fcm d\u00fcnya ince ve sivri topuklu stiletto ile tan\u0131\u015ft\u0131. Ad\u0131n\u0131 \u0130talyan han\u00e7erinden alan stilettoyu tasarlayan isim ise \u0130talyan tasar\u0131mc\u0131 Roger Vivier\u2019di. Ayakkab\u0131n\u0131n tasarlanma amac\u0131, d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc moda tasar\u0131mc\u0131s\u0131 Christian Dior\u2019un elbiselerini tamamlamakt\u0131. 1970\u2019li y\u0131llara gelindi\u011finde platform ve kare topuklar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131yla birlikte stiletto pek \u00e7ok tasar\u0131mc\u0131n\u0131n elinde tekrar \u015fekillendi kad\u0131nlar\u0131n vazge\u00e7ilmezleri aras\u0131na girdi.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;T\u00fcrk tarihinde ayakkab\u0131 kullan\u0131m\u0131&#8221; title_font_size=&#8221;13&#8243;][vc_single_image image=&#8221;24033&#8243; img_size=&#8221;full&#8221; el_class=&#8221;innerImageContainer&#8221;][vc_column_text el_class=&#8221;innerText&#8221;]T\u00fcrk tarihinde ayakkab\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131 1900\u2019l\u00fc y\u0131llara uzan\u0131yor. Osmanl\u0131\u2019da \u201ctakunya\u201d ya da \u201cnal\u0131n\u201d olarak an\u0131lan topuklu terlikler giyilirdi. Nal\u0131n, Osmanl\u0131 d\u00f6neminde rit\u00fcellerde, temizlik i\u015flerinde ve baz\u0131 t\u00f6renlerde giyilen \u00f6zel bir terlik \u00e7e\u015fidiydi. Ayaklar\u0131 sudan korumak i\u00e7in tercih edilen bu ah\u015fap topuklu terlikleri hem kad\u0131nlar hem de erkekler giyerdi. Tarihte terlik, sadece bu tarz rit\u00fcellerin ya da ev ayakkab\u0131s\u0131 olman\u0131n \u00f6tesinde hamam t\u00f6renlerinin de \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Terlik ile ba\u015flayan hik\u00e2ye bir s\u00fcre sonra i\u015fe ayakkab\u0131 ustalar\u0131n\u0131n girmesiyle bamba\u015fka bir h\u00e2l ald\u0131; o y\u0131llarda ba\u015flayan ayakkab\u0131 i\u015f\u00e7ili\u011fi bug\u00fcn, 300 y\u0131la dayanan bir gelenek haline geldi.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row]<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row][vc_column][vc_column_text]\u0130lk ayakkab\u0131y\u0131 kimin ne zaman giydi\u011fi bilinmiyor ancak ilk insanla birlikte bunun bir gereklilik haline geldi\u011fini s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Ma\u011fara devri insanlar\u0131, ta\u015fa topra\u011fa kar\u015f\u0131 ayaklar\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131ndan, yapraklardan ve hatta hayvan derilerinden ilkel ayakkab\u0131lar yapt\u0131 ve ayakkab\u0131n\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcze uzanan ser\u00fcveni ba\u015flam\u0131\u015f oldu. Bu yaz\u0131m\u0131zda ayakkab\u0131n\u0131n k\u0131sa tarihine g\u00f6z at\u0131yoruz.[\/vc_column_text][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&#8221;innerItemContainer&#8221;][vc_column][eltd_section_title alignment=&#8221;left&#8221; title=&#8221;\u0130lk el [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":24035,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[2639,2062,64],"class_list":["post-24028","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur-sanat","tag-ayakkabi","tag-kultur","tag-tarih"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=24028"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/24028\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=24028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=24028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/soms.invekor.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=24028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}