Torna tezgahında dönen çamur kütlesi ve ona şekil vermeye çalışan usta ellerin izleyende bir meditasyon duygusu yarattığı muhakkak… Çanak-çömlek formunda insan hayatına giren seramik, bugün ev eşyası, duvar ya da yer kaplaması ve tabii ki süs eşyası olarak hayatımızın büyük bir parçası olmuş durumda… Uzun yolculuğu sırasındaki gelişimiyle bir sanat ürününe dönüşmesi de kaçınılmaz olmuş elbette… Biz de 8 madde ile seramiğin köy evlerinden saraylara ve sergi salonlarına uzanan hikâyesini sizin için derledik.
En eski seramik kalıntıları bundan 8000 yıl öncesine yani Cilalı Taş Devri’ne ait… Bu kalıntılar yine burada, Anadolu topraklarında yapılan kazılar sırasında elde edilmiş. Truva’dan Lidya’ya, Hitit’ten Urartu’ya, Bizans’tan Selçuklu’ya seramiği kullanmayan medeniyet neredeyse olmamış.
Dünyanın farklı yerlerinde ortaya çıkan buluntular, insanoğlunun seramikten sadece çanak, tabak, fincan gibi kullanacağı eşyalar değil heykeller, takılar, dekoratif eşyalar üretmeye binlerce yıl öncesinden başladığını gösteriyor. Çin’de, Mısır’da, Anadolu uygarlıklarında üretilen seramikten yapılmış sanat eserleri günümüze kadar ulaşmış durumda.
Çin’de ve İslam kültüründe de gelişen seramik sanatı Türkleri de etkisi altına almış, Büyük Selçuklu döneminde Türkler yeni teknikler geliştirerek seramik işçiliğini ileri seviyelere taşımış ve bu işçilik Selçuklular eliyle Anadolu’ya geçmiştir.
Özet bir anlatımla geleneksel seramik, kil bazlı özel bir çamura şekil verip pişirilerek elde ediliyor. Pişen seramiğin üzerine pürüzlü ve kaba yüzeyini daha parlak ve dayanıklı yapacak kimyasal bileşenlerden oluşan bir sıvı dökülüyor ki buna “sır” deniyor. Sırlama, insanın seramik sanatında yüzyıllar içinde keşfettiği ve onu ileri boyutlara taşıyan önemli bir aşama…
Seramik, yan ürünü olarak niteleyebileceğimiz çini ile de sanatsal açıdan zirveye ulaşmıştır. Özel bir seramik hamurundan üretilen ve renkli motiflerle bezenerek bir yüzü sırlanan çiniler Türklerin Orta Asya’dan Anadolu’ya uzanan yolculuklarında gösterişli eserler vermelerini sağlar.
Osmanlı’da ise Kütahya ve İznik çiniciliğin merkezi olur. Geometrik şekiller, bitkisel motifler, çeşitli kompozisyonlar ağırlıkla mavi, lacivert, firuze, beyaz renkler eşliğinde çinilere uygulanır ve dünyaca ünlenen eserler üretilir.
Türkiye’de seramik sanatı dediğimizde ise Füreya Koral ismini anmadan geçmemiz mümkün değildir. 1910 doğumlu sanatçı tüberküloz nedeniyle İsviçre’de tedavi gördüğü sanatoryumda seramik sanatıyla tanışır. Fransız seramik sanatçıları ile çalışmalarını geliştirir, Paris’ten Prag’a Washington’dan İstanbul’a sergiler açar ve ödüller kazanır. Kültürümüzün öğelerini baskın tutarak Doğu ve Batı seramik anlayışını birleştirir ve seramik alanında ülkemizden dünyaya yeni eserler yansıtır.
Bugün, teknolojiden enerji sektörüne kadar çok farklı alanlarda kullanılan seramikte endüstriyel üretime geçilmiş durumda… Ama hala ilk seramik uygulamalarını hatırlatan torna tezgâhlarının kullanımına da devam ediliyor. Hatta çağlar öncesine ait bu sanat çocuklar için tasarlanan küçük tezgâhlarla geleceğe taşınmaya çalışılıyor.
