Atomaltı parçacıklardan tutun milyarlarca yıldızdan oluşan galaksilere, -bildiğimiz kadarıyla- canlıların evi olan dünyamızdan, canlıların her biri ayrı bir dünya olan bedenlerine kadar milyarlarca bilgi! Şimdilik 8 tanesini listemize taşıyoruz, okuyup şaşırmaya ne dersiniz?
Altın gibi parlamak… Altın çağını yaşamak… Altın kesmek… Altın yumurtlayan tavuk olmak… Bütün bu deyimlerden çıkaracağımız ikincil anlam, altının ne kadar değerli olduğu. Paha bakımından oldukça değerli materyale sahip olmak neredeyse yeryüzünde yaşayan pek çok insanın isteği… Ama biz size altının çok daha farklı özelliklerinden söz edeceğiz. Lütfen ekranınızı aşağı doğru kaydırın.
Büyük ve derin olmasının yanı sıra pek çok sırra ve bilinmeyene de ev sahipliği yapan okyanuslar, her geçen gün ilginç özellikleriyle bizleri şaşırtmaya devam ediyor. Tarih boyunca insanoğlunun ilgisini çeken ve bir şekilde gizemini koruyan okyanuslar hakkında birbirinden ilginç bilgileri sizler için listeledik.
Okyanuslar ışığı bir yere kadar alabilir. Özellikle 200 metreden aşağısı için zifiri karanlık demek mümkündür; zira güneş ışınları derinlere inemez ve derinlik göz gözü görmeyecek kadar karanlıktır. Hatta 200 metrenin altı için “alacakaranlık bölgesi” denir.
Sadece uzayda değil, okyanuslarda da kara delikler vardır. Bazılarının büyüklüğü neredeyse bir şehir kadardır. Bu delikler için “dipsiz kuyu” benzetmesini yapmak doğrudur; içine girdikten sonra kaçmak mucizedir.
Normalde hepimiz su sesinin verdiği sakinliği severiz ve bir anlamda su sesiyle “dinleniriz”. Ancak konu okyanuslar olunca bu durum çok farklı olabilir. Okyanus derinliklerinde oldukça ürkütücü sesler duyulabilir hatta bu hâl ürpertici olabilir.
Okyanus denince akla ilk köpek balıkları gelir ve onlarla karşılaşma düşüncesi bile korkuya neden olur. Ancak sanılanın aksine okyanuslardaki en tehlikeli canlılar köpek balıkları değildir; denizanaları onlardan daha tehlikeli olabilir. Kimi araştırmalar da bu tehlikeyi ortaya koyar.
Daha önce White Shark Café (Beyaz Köpek Balığı Kafesi) diye bir yer duymuş muydunuz? Araştırmacılar beyaz köpek balıklarıyla ilgili ilginç bir ritüeli ortaya çıkardılar. Beyaz köpek balıkları, her yıl nisan ve mayıs ayları boyunca Pasifik Okyanusu’nun uzak bir noktasında, sebebi bilinmeyen bir nedenle toplanıyor. Yılda bir kez yapılan bu yolculuk için köpek balıkları sığ sularda buluşup burada ilginç dalma ritüelleri gerçekleştiriyor ve evet, sebebi meçhul!
Okyanuslardan yenilenebilir enerji elde edilebilir. Okyanus enerjisi adı verilen enerji türünde, okyanuslardaki gelgitlerden enerji üretilebilir. Ay ve Güneş’in Dünya’ya göre konumu, okyanus gelgit dalgalarının gelişmesine neden olur ve bu olay neticesinde oluşan akım ile enerji üretimi mümkün hâle gelir.
İngiliz matematikçi Godfrey Hardy, matematiğin dünyadaki en masum uğraş olduğunu söylemiş. Matematikte zekâdan önce sabır geldiğini söyleyen kişi ise Türk matematikçi Cahit Arf. “Matematik ne neden söz ettiğimizi ne de söylediğimiz şeyin doğru oIup olmadığını bilmediğimiz bir konudur.” Bu söz ise aynı zamanda matematikçi de olan İngiliz filozof Bertrand RusseII’a ait. Sayıların hâkimiyetindeki matematik dünyasının en tatlı tarifleriydi bunlar… Şimdi sıra, matematikle arası iyi olmayanların bile ilgisini çekecek bilgilerde.
Sizce “matematik” kelimesi hangi anlama geliyor? Durun! Hiç uğraştırmadan cevabı biz verelim; matematik kelimesinin kökeni Eski Yunancada “ben bilirim” anlamına gelen “matesis” sözcüğüne dayanıyor. Zaman içinde dönüşen kelimenin son olarak dayandırıldığı sözcük ise “mathematikós” ve o da “öğrenmekten hoşlanan” anlamına gelmekte.
Hiç düşündünüz mü, neden bir saat 60 dakikadır? Ya da neden 1 dakika 60 saniyedir? Cevabı eski çağlarda ve Mezopotamya’da gizli! Bu coğrafyada bir imparatorluk kuran Babilliler, matematikte temel olarak 60 sayısını esas almışlar ve bu hesapları günümüze kadar geçerliliğini korumuş. Hatta 1 çember=360 derece kuralını getirenler de yine Babilliler.
Karekök sorularını kolayca çözenlerden misiniz? O zaman size bir soru… Karekök işaretinin anlamı nedir? Sakın doğru cevap veremediğiniz için üzülmeyin, çünkü 40 yıl düşünsem aklıma gelmezdi dedirten bir cevabı var. Meğer karekök işareti için, İngilizcede “kök” anlamına gelen “root” kelimesinin başındaki “r” harfinden ilham alınmış!
Antik Roma kaynaklı olan Roma rakamlarını biliyorsunuz; I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X… İyi ama Roma rakamlarında “sıfır/0” sayısının karşılığı neydi? İşin aslı bu sayı sisteminde sıfır rakamı bulunmamakta… Ve o nedenle de modern aritmetik sistemi için yetersiz kalmakta, günümüzdeki işlevi dekoratif amaçlı kullanımdan öteye geçememektedir.
Matematik için x, y, z harfleri, denklemlerdeki bilinmeyenlerin meşhur isimleridir. Hatta bu isimleri o kadar benimsemişizdir ki günlük konuşmalarımızda bilinmeyen bir kişiden bahsederken bile “x kişi” deriz. Bilinmezliği ifade etmek için bu harflerin seçilme nedeni ise alfabenin en uzağındaki, en sonundaki harfler olmalarıymış.
1878-1955 yılları arasında yaşayan Amerikalı matematikçi Edward Kasner, sonsuz olmayan çok büyük sayıları ifade etmek için sözcükler belirleme fikrini ortaya çıkaran kişi. Bir gün, 1 sayısının devamına 100 tane “sıfır/0” ekliyor ve yeğeninden bu sayıyı karşılayacak bir kelime söylemesini istiyor, 9 yaşındaki çocuğun verdiği “googol” cevabı, 10 üzeri 100’ü ifade eden kelime olarak literatüre geçiyor. Tekrar matematiksel ifade edelim: 1 googol= 10100
Sayfayı ilginç ve gerçek bir matematik sorusuyla kapatmaya ne dersiniz? İşte geliyor:
1 ile 10 arası tüm sayılara tam olarak bölünebilen en küçük sayı hangisidir? Yani, 3’e de, 7’ye de, 4’e de bölünse bölüm bir tam sayı, kalan sıfır olmalı. Ve süreniz başladı…
Kuzey Kutup bölgesindeki kar ve buzlarla çevrili bir doğada yaşayan kutup ayılarının ilginç ve hayret verici özelliklerini sizin için listeledik. Ne yazık ki bu bembeyaz sevimli canlı hakkında bir de olumsuz haber var ki, o da şu: 2006 yılında “Vahşi yaşamda soyu tükenme tehlikesi büyük olan türler” arasında sayılarak kırmızı listeye alınmış!
Her yer karla örtülüyken dışarıdaki bembeyaz görüntü gözlerimizi kamaştırır ve göz kapaklarımızı birkaç kez sıkıca açıp kapama ihtiyacı duyarız. Neyse ki sürekli bu beyazlığa bakan kutup ayılarını UV ışınlarının yoğunluğunu azaltarak kar körlüğünden koruyan üçüncü bir göz kapakları bulunuyor.
Onların da birbirlerinden ayrı olduklarında kullandıkları bir iletişim araçları var. Şaşıracaksınız ama bu araç karda bıraktıkları ayak izlerinden başka bir şey değil. Bastıkları yere her adımda kokularını bırakan kutup ayıları geride kalanlara “bir süre önce buralardaydım” mesajı iletebiliyor.
Hüzünlü ama bir o kadar da olağanüstü bir bilgi ise hamile kutup ayılarıyla ilgili. Bir kutup ayısı hamileliği boyunca ağırlığını ortalama 200 kilodan fazla artırmak zorundadır. Bunu başarabilenler karın içine bir yuva kazarak orada bir süre bir çeşit uykuya yatarlar, hatta doğum da bu sırada gerçekleşir.
Konunun hüzünlü tarafı ise şudur: zaten ortalama 200 kg. olan hamile kutup ayısı iki katı kadar kilo alamadıysa vücudu hamileliği kendiliğinden sonlandırır. Kutup ayılarının karada, suda, karda, buzda avlanarak beslenebildiklerini hatırlatalım.
Sağlıklı biçimde dünyaya gelen kutup ayılarının ise ilk anda hiç tüyleri yoktur, bu da onları soğuğa karşı savunmasız yapar. Ama neyse ki anne kutup ayının kazdığı yuvanın içinde doğdukları için üşümezler. O sırada dışarının sıcaklığı -40 iken yuva 2-3 derecedir.
Yeni doğan kutup ayıları tüysüz oldukları gibi dişsiz ve kördürler. Doğumdan sonra uyanan anne ayı iki buçuk yıl boyunca muhtaç yavrusunu emzirir, bu süre yavrunun çocukluk ve ergenliği atlatması için yeterlidir, zaten hemen sonrasında da hayatına tek başına devam eder.
Karla kaplı bir ortamda su sıkıntısı yaşanmayacağını düşünmeyin zira olan suyun büyük kısmı donmuş durumda bulunur. Ama bu durum kutup ayıları için sorun teşkil etmez, çünkü onlar su içmezler! Bedenleri yağ yıkımı sırasında gerekli olan su bileşenini yani H₂O’yu üreterek su ihtiyacı duymalarını engeller.
Rekortmen bir kutup ayısından haber verelim şimdi de… O şampiyon aralıksız olarak tam dokuz gün yüzmüş ve suda 687 km. yol almış. Anladığınız üzere kutup ayılarının her biri çok iyi yüzücüdür ve bu konuda onlarla yarışabilecek kara canlısı çok azdır.
İşin ilginç yanı kutup ayıları yüzerken hiç üşümez ve ıslanmazlar! Doğaya karşı oldukça donanımlı olan kalın yağ tabakaları onları sıcacık tutarken, iki katmanlı olan kürklerinin dışta olanı içteki kürkü ıslanmaktan korur.
